|
Historia Iaido i Iaijutsu |
|
Napisał(a): Gordon Warner i Donn F. Draeger
|
|
14.08.2005. |
|
Strona 8 z 8
IAI-DO OD ERY MEIJI DO DNIA DZISIEJSZEGO
Odsunięcie od władzy klanu Tokugawa w 1867 roku przebiegło w zasadzie bez
większych trudności. Kraj, który wcześniej składał się z oddzielnych tworów
politycznych został ostatecznie zjednoczony. Chociaż szermierka odegrała w
tym procesie ważną rolę, decydujące okazało się jednak użycie broni palnej.
W erze Meiji (1867-1912) uznano więc szermierkę za przestarzałą. Jako taka
bardzo szybko traciła ona znaczenie pozostając przede wszystkim domeną tych,
którzy pielęgnowali myśl o separatystycznym oporze przeciwko reformom Meiji.
Zarówno przesiedleni zwolennicy klanu Tokugawa, jak
i pozbawieni złudzeń członkowie rządu Meiji przywiązywali do niej dużą wagę.
Przede wszystkim stare klany z Aizu, Satsumy i Tosa wciąż pozostawały
przyczółkami szermierzy, których zapału nie był w stanie stłumić nawet
wprowadzony przez Meiji zakaz noszenia mieczy (1876). Podejmowane przez klan
Satsuma bezowocne próby obalenia rządu Meiji
i bohaterstwo ich wojowników stanowią przykłady ostatnich prób zbiorowego
zakłócenia panującego w kraju porządku przy pomocy tradycyjnego bujutsu
(1877). Wydarzenia te, jako powszechnie znane, nie wymagają w tym miejscu
dalszej interpretacji, należy za to przyjrzeć się dokładniej roli, jaką
sztuka dobywania miecza pełni we współczesnej Japonii od ery Meiji
poczynając.
Ponowne narodziny tradycyjnej kultury wojskowej w erze Meiji, jeśli
przyjmiemy, że kiedykolwiek miał miejsce jej faktyczny upadek, były
spowodowane prawdopodobnie pojawieniem się kilku wpływowych osób świadomych
znaczenia, jakie miało zachowanie tej części kulturowego dziedzictwa dla
pielęgnacji tożsamości narodowej i wsparcia Nihon-gokoro (Ducha Narodu
Japońskiego). Już w erze Meiji można było zauważyć przejawy nacjonalizmu,
ultranacjonalizmu i militaryzmu, od których klasyczne sztuki walki (bujutsu)
nigdy nie zostały przekonująco odseparowane. Znaczenie tradycyjnych sztuk
walki w Japonii ery Meiji polegało jednakże nie tyle na przekonaniu, że
byłyby one praktyczną bronią w przypadku ewentualnych przyszłych konfliktów
międzynarodowych, ile że pełniłyby ważną rolę edukacyjną. Za ich pomocą
bowiem można byłoby ujednolicić ducha, myśli i zachowania obywateli, których
przeznaczeniem jest stać się fukoku kyohei - kwitnącym, dobrze prosperujący
narodem posiadającym silną armię.
Po wybuchu zatargów z Chinami w czasie wojny japońsko-chińskiej (1894-95),
a następnie wojny rosyjsko-chińskiej (1904-5) sztuka dobywania miecza
zyskała nowy, zaskakujący wizerunek: zaczęto postrzegać ją jako popularną
dyscyplinę uprawianą przez szerokie rzesze społeczeństwa japońskiego. W
przypadku takiego podejścia do sztuki dobywania miecza w formie iai-do
ogromne znaczenie ma interpretacja linii nauczania Jinsuke-Eishin dokonana
przez Nakayamę Hakudo (Hiromichi). Hakudo pochodził
z prefektury Ishikawa, gdzie długo poznawał rozmaite odmiany szermierki:
iai-jutsu (batto-jutsu), iai-do, kenjutsu i gekken (kendo). Pod surowym
nadzorem szermierza z Tosa, Hosokawy (Gisho) Yoshimasy, uznawanego przez
adeptów Shimomura-ha za piętnastego mistrza linii Jinsuke-Eishin, trenował
Omori Ryu, Muraku Ryu i Muso Jikiden Eishin Ryu. Innym jego nauczycielem był
Morimoto Hokushin, przedstawiciel Tanimura-ha.
Hakudo osiągnął w szermierce mistrzostwo i został szesnastym i ostatnim
bezdyskusyjnym mistrzem odłamu Shimomura-ha linii Jinsuke-Einshin. Trenował
też u Terai Ichitaro, szermierza Shindo Munen Ryu, i u Negishi Shingoro z
Yamaguchi Itto Ryu. Szkołę Shindo Munen Ryu utworzył Fukui Heiemon Yoshihira
(Kahei) opierając się na Shinkage Ryu, Shinkage Ichien Ryu i Ichien Ryu.
Saito Yakuro (1799-1872), szermierz Sindo Munen Ryu i właściciel dojo
Rempeikan w Edo, gdzie ćwiczyli przeciwnicy klanu Tokugawa, wprowadził
sztukę dobywania miecza do ogólnokrajowej polityki - jego dojo stało się
bowiem miejscem regularnych spotkań dysydentów Choshu, Mito i Tosa. Nauczał
tam Negishiego Shigoro, u którego z kolei trenował Hakudo. Kido Koin
(1833-77) mąż stanu z Choshu, również ćwiczył pod wprawnym kierownictwem
Yakuro, w ten sposób fakt, że Hakudo trenował Shindo Munen Ryu wpłynął na
ówczesną sytuację polityczną w Japonii. Nauczanie Shindo Munen Ryu było w
Tosa bardzo silnie zakorzenione i wydało tak znanych adeptów jak Goto
Shojiro (1838-97) czy Itagaki Taisuke (1837-1919). To właśnie Itagaki
wprowadzał Hakudo w tajniki Shindo Munen Ryu i zaprosił go do Tosa na naukę
szermierki. Dzięki kolosalnemu wysiłkowi i ogromnemu zaangażowaniu Hakudo
stworzył własny styl szermierki, który nazwał Muso Shinden Ryu batto-jutsu
(1932), ale nazwa ta jeszcze długo (1955) nie była ogólnie znana. Dopiero po
jego śmierci oddani mu uczniowie zaczęli się nią posługiwać jako formalną
nazwą stworzonego przez ich mistrza stylu dobywania miecza.
W okresie przejściowym spośród stronników Tanimura-ha uznawanych za
spadkobierców linii Jinsuke-Eishin w interpretacji piętnastego mistrza,
Tanimury Kame no Jo Yorikatsu, dwaj szermierze wybitnie przyczynili się do
jej rozwoju. Byli to Goto Magobei Masasuke, szesnasty mistrz i Oe Masamichi
Shikei (1852-1927) mistrz siedemnasty. Szczególnie dużo zmian wprowadził
Shikei. Zaproponował on bowiem (w erze Taisho, 1912-26), by sztuka dobywania
miecza była nauczana w sposób jednolity pod oficjalną nazwą Muso Jikiden
Eishin Ryu, a jej formy zawierały również techniki pochodzące z Omori Ryu.
Do jedenastu technik Omori Ryu Hakudo dodał dwunastą, a Shikei zmienił ich
nazwę i skodyfikował je jako shoden, pierwszy poziom w Muso Jikiden Eishin Ryu
iai-jutsu. Wszystkie techniki shoden rozpoczynają się z pozycji seiza.
Shikei, Hakudo i inni szermierze szczegółowo opracowali dziesięć form Muso
Jikiden Eishin Ryu określanych mianem chuden, środkowego poziomu nauki.
Wszystkie one rozpoczynają się z pozycji tate-hiza, z wyjątkiem ostatniej,
która zaczyna się z seiza. Trzeci poziom znany jest pod nazwą okuden -
techniki ukryte, ustandaryzowane w curriculum Muso Jikiden Eishin Ryu.
Pochodziły one z linii nauczania Jinsuke nazywanej oku-iai - wprowadzenie do
sekretnego iai. Kategorię okuden można podzielić na dwie główne podgrupy:
suwari-waza, do której należy osiem technik rozpoczynających się od
przyjęcia przez szermierza pozycji tate-hiza, i tachi-waza - techniki
wykonywane z pozycji stojącej, których podstawowa liczba wynosi trzynaście.
Dwie spośród wspomnianych trzynastu technik Shikei odrzucił, więc obecnie są
one ćwiczone bardzo rzadko. Wszystkie formy tej grupy rozpoczynają się z
tachi-ai (pozycji stojącej), z wyjątkiem ostatniej, która zaczyna się
z pozycji seiza.
Mimo, że Shimomura-ha mogła pretendować do statusu szkoły kontynuującej
linię Jinsuke-Eishin, przechodziła ona kryzys przywództwa. Dwaj
najzdolniejsi uczniowie Hakudo, Hashimoto Toyo i Saito Isamu poprowadzili ją
dalej, niezależnie od opozycji w stosunku do pełnienia przez nich funkcji
kolejnych mistrzów. W Tanimura-ha wszyscy następcy Oe pochodzili z Tosa,
objęcie przez nich przewodnictwa nie obyło się jednak bez sprzeciwów.
Hogiyama Namio, Fukui Harumasa, Kono Hyakuren i Fukui Torao pełnili funkcję
odpowiednio osiemnastego, dziewiętnastego, dwudziestego i dwudziestego
pierwszego mistrza.
Ponieważ sztuka dobywania miecza Muso Jikiden Eishin Ryu po dokonanych w
niej licznych modyfikacjach obejmowała wiele stylów nauczania i ogromną
różnorodność form, pojawiły się tendencje zmierzające do jej uproszczenia.
Mimo, że zawodowi szermierze bez wątpienia uznaliby cały program szkolenia
za interesujący, przeciętny człowiek najprawdopodobniej jednak nie. Hakudo
opowiadał się za redukcją ilości form. Dzięki Shikei niektóre techniki
zostały wyselekcjonowane z programu nauczania Muso Jikiden Eishin Ryu by
stać się formami reprezentatywnymi dla sztuki dobywania miecza. Udostępniono
je wszystkim chętnym, często ćwiczącym kendo.
Po śmierci Shikei w 1927 roku, Hakudo został mistrzem sztuki dobywania
miecza nazywanej batto-jutsu albo iai-jutsu, nad którą zwierzchnictwo objęła
utworzona w 1895 roku organizacja Dai Nippon Butokukai, która sprawowała
nadzór nad wybranymi sztukami walki. Po klęsce Japonii w drugiej wojnie
światowej (1945) i zniesieniu wprowadzonego przez aliantów zakazu uprawiania
sztuk walki (1947) niektóre formy iai-jutsu były stopniowo przekształcane w
iai-do. Z czasem iai-do zostało zaczęło podlegać Zen Nippon Kendo Remmei (Wszechjapońskiej
Federacji Kendo).
Członkowie Wszechjapońskiej Federacji Kendo zdawali sobie sprawę z faktu, że
większość przedstawicieli kendo uprawiała tę sztukę w wersji powojennej -
jako sport, umieli więc posługiwać się jedynie shinaiem - prostym, niezwykle
lekkim sprzętem, wykonanym
z połączonych ze sobą bambusowych listewek. Shinai nie jest jednak mieczem
ani nawet dobrym jego substytutem, ponieważ jego budowa i dynamika nie dają
możliwości wykonywania podstawowych technik tak, jakby były one wykonywane
mieczem prawdziwym. Ani więc sam shinai, ani tez formy używane w kendo nie
oddają bezpośrednio prawdziwej walki, shinken shobu, ponadto shinai pozwala
wykonywać wiele technik, które nie byłyby możliwe w przypadku miecza.
Uznając powyższe fakty członkowie Federacji doszli do wniosku, że
współczesne kendo (wykorzystujące shinai) zawiodło na „drodze miecza”, którą
szumnie wspomina nazwa tej sztuki.
Federacja poczęła więc szukać sposobów wyjścia z tej niepożądanej sytuacji
(1966). Żeby umożliwić adeptom kendo lepsze zrozumienie „drogi miecza”,
jedenastu ekspertów sztuki miecza pod przewodnictwem Otani Kazuo utworzyło
komitet (1967), którego zadaniem było dokonanie niezbędnej analizy wstępnej
dotyczącej zastosowania konkretnych form, które byłyby użyteczne dla
wszystkich adeptów współczesnego kendo. Ustalono, że sednem sztuki dobywania
miecza jest użycie shinkena i że istnieje pięć podstawowych technik,
mianowicie:
1. cięcie poziome wykonane natychmiast po dobyciu miecza;
2. zdecydowane cięcie w dół wyprowadzone znad głowy;
3. cięcie ukośne z lewej strony na prawą;
4. kombinacje cięć;
5. pchnięcia.
Do zastosowania tych pięciu technik
wystarczyło siedem form wykonywanych przy użyciu prawdziwego miecza: trzy
wykonywane z tradycyjnej pozycji siedzącej (seiza), jedna z klęku z
uniesionym jednym kolanem (iai-hiza) i trzy z pozycji stojącej (tachi-iai).
Komitet złożony z sześciu spośród jedenastu członków wchodzących w skład
komisji w roku 1967 szczegółowo opracował formy dobywania miecza
dostosowując je do standardów Federacji. Do jego członków należeli Masaoka
Kazumi, hanshi 9 dan, z Muso Jikiden Eishin Ryu; Yamatsuta Jukichi, hanshi 9
dan, z Muso Shinden Ryu; Kamimoto Eiichi, hanshi 8 dan, z Muso Shinden Ryu;
Danzaki Tomoaki, hanshi 8 dan, z Muso Shinden Ryu
i Sawayama Shuzo, kyoshi, 8 dan, z Hoki Ryu. Opracowali oni tak zwane
seitei-gata - zestaw siedmiu reprezentatywnych form, które stanowiły
podstawy sztuki dobywania miecza według Wszechjapońskiej Federacji Kendo.
Ustalono również wymagania egzaminacyjne
i metodologię nauczania iai-do. Kiedy wszystko zostało przygotowane, w 1968
roku zaczęto wprowadzać nowe ustalenia w życie na skalę krajową. Od tej
chwili seitei-gata stał się najbardziej znanym stylem iai-do w Japonii.
W 1977 roku, w odpowiedzi na rosnący krytycyzm i zarzuty, że seitei iai nie
było zadowalającym systemem szkolenia, dzięki któremu ćwiczący kendo mogli
nauczyć się szermierki, Wszechjapońska Federacja Kendo powołała nowy komitet
techniczny do ponownego zbadania problemu. Tym razem w jego składzie
znaleźli się: Danzaki Tomoaki, hanshi 9 dan, Muso Shinden Ryu; Hashimoto
Masatake, hanshi 9 dan, Muso Jikiden Eishin Ryu; Kamimoto Eiichi, hanshi 9
dan, Muso Shinden Ryu; Mitani Yoshisato, hanshi 8 dan, Muso Jikiden Eishin
Ryu; Sawayama Shuzo, hanshi 8 dan, Hoki Ryu; Tsumaki Seirin, hanshi 8 dan,
Tamiya Ryu oraz Wada Hachiro, hanshi 8 dan, Muso Shinden Ryu.
Wnioski komitetu sformalizowano na początku lat 80., kiedy to Wszechjapońska
Federacja Kendo ogłosiła stworzenie trzech nowych form dobywania miecza i
dodała je do wcześniej istniejących siedmiu reprezentatywnych iai-do kata,
zwiększając w ten sposób ich liczbę do dziesięciu. Od tego momentu
obowiązywały więc również trzy nowe formy, które były wymagane na egzaminach
przeprowadzanych pod jurysdykcją Federacji Kendo. Trzy dodatkowe kata,
wszystkie wykonywane z pozycji stojącej, otrzymały w nowym zestawie form
reprezentatywnych (seitei-gata) numery osiem, dziewięć i dziesięć.
Seitei-gata iai-do według Wszechjapońskiej Federacji Kendo jest najbardziej
popularną odmianą tej sztuki tak w Japonii, jak i poza jej granicami.
Równolegle jednak miał miejsce rozwój iai-do Zen Nihon Iai-do Remmei (Wszechjapońskiej
Federacji Iaido), która od momentu swojego powstania (1948) dokonała wiele
na drodze promowania sztuki dobywania miecza. Ta w pełni autonomiczna
organizacja ma swoje własne standardy iai-do , co stanowi temat na odrębną
publikację.
Kilkaset różnych ryu i niezliczona liczba ryu-gi (stylów) sztuki dobywania
miecza miała niewielki udział w powstaniu iai-do. Iai-jutsu, zarówno w
formie tradycyjnej jak
i współczesnej, istnieje do dnia dzisiejszego, ale rozwój obu odmian
nastąpił w różnych kierunkach. Zaledwie kilka tradycyjnych form rzeczywiście
przekształciło się w dążenie do rozwoju członka społeczeństwa i wciąż
przechowuje oryginalne techniki jutsu. Niezależnie od tego, czym dokładnie
zajmowali się przedstawiciele sztuki dobywania miecza, samo sedno iai-do
sprawia, że ich wysiłki należy bezapelacyjnie docenić.
|
|
|
|
