Co to właściwie jest hakama? W pisanych po polsku starych artykułach i książkach o Japonii, można znaleźć przeróżne określenia - "plisowana sodnica", "dzielona spódnica", "spódnico-spodnie", "szerokie szarawary", i tak dalej...
Ciekawą definicję podaje "Japońsko-angielski słownik kendo" z 1996 roku:

hakama (rzecz.) Plisowana część odzienia zakrywająca ciało od pasa w dół, zakładana na japońską koszulę (ki-mono). W przeszłości noszona najczęściej przez bushi (rycerzy, samurajów). Hakama obecnie używana w kendo wywodzi się ze stroju do jazdy konnej i na wzór spodni posiada dwie nogawki. Regulamin walki sportowej kendo wymaga, aby zawodnicy nosili hakama.



Wszystko jasne. Ale z drugiej strony, gdzieś między wierszami, z powyższej notatki pośrednio wynika, że był to strój szlachecki - ba, nawet rycerski. Japońscy chłopi na pewno nie chodzili w hakamach.

Kolejne pytanie: co z tego? W ramach odpowiedzi posłużę się - wybaczcie - dłuższą anegdotą, zaczerpniętą z książki znanego aikidoki, Mitsugiego Saotome:

"Kiedy byłem uczniem O-sensei, każdy z nas, od chwili, kiedy wszedł na matę, musiał nosić hakamę. Nieważne jaką, zatem trening aż skrzył się od kolorów. Hakamy były najróżniejsze: od ciemnych, używanych w kendo, poprzez prążkowane - w sam raz do tradycyjnych tańców - aż po kosztowne, odświętne sendai-hira, uszyte z czystego jedwabiu. Niektórzy z nas chyba naprawdę zawarli pakt z diabłem, skoro wkładali szacowną hakamę po dziadku, tylko po to, żeby na treningu wycierać ją po macie, w technikach suwari.

Dobrze pamiętam dzień, w którym zapomniałem wziąć z domu hakamę. Już miałem wejść na matę, ubrany jedynie w dogi, kiedy zatrzymał mnie O-sensei.

- Gdzie masz hakamę? - spytał. - W gaciach staniesz przed nauczycielem? Za grosz nie masz poczucia przyzwoitości! Nie umiesz się zachować w dojo! Siadaj z boku i patrz na trening!

To była tylko jedna z połanianek jakimi wielokrotnie karmił mnie O-sensei. Ale tym razem stała się okazja do większego wykładu. O-sensei zebrał nas wszystkich po ćwiczeniach, napomknął, że hakama jest częścią kobudo i zapytał, czy coś wiemy o jej głębszym znaczeniu.

- Siedem fałd to siedem najcenniejszych wartości budo - powiedział. - To jin (miłosierdzie), gi (honor i sprawiedliwość), rei (uprzejmość), chi (mądrość), shin (szczerość), chu (wierność) i ko (rodzinna miłość). Cechy charakteru dawnych samurajów. Hakama skłania nas do refleksji nad prawdziwą naturą bushido. Nosimy ją dla podkreślenia ścisłych związków z tradycją, przekazywaną aż do naszych czasów przez liczne pokolenia. Aikido zrodziło się z ducha bushido, a przeto w codziennej praktyce też musimy zachować tych siedem cnót, które nam kiedyś dano".

W następnym akapicie ten sam Saotome z dezaprobatą mówi o pewnych zasadach, w myśl których - niestety, nie tylko w Ameryce - hakama stanowi przywilej yudansha. Powiada wprost: "[hakama] została zepchnięta z piedestału cnoty i stała się jedynie oznaką Ťmistrzostwať. Zwiedziłem wiele dojo, w wielu różnych krajach. Tam gdzie yudansha nosili hakamę, tam ci sami yudansha nie mieli pokory. Hakama była dla nich powodem do pychy, cennym trofeum i oznaką przewagi nad innymi. W takim aspekcie, ukłon w stronę portretu O-sensei, którym rozpoczynali i kończyli trening, stawał się czystą kpiną z pamięci Mistrza i wyznawanych przez niego reguł sztuki..."

Na tym nie koniec. "[...] w pewnych dojo - pisze Saotome - kobiety (i tylko one) ze stopniem kyu mają obowiązek noszenia hakamy, ze względu - jak to powiadają - na dobre obyczaje. Dla mnie jest to obraza i dyskryminacja obu płci naraz; zakłada bowiem, że aikidocy podczas treningu myślą o tych sprawach, o których właśnie wtedy nie powinni myśleć".